Marco de actuacións prioritarias

A falta dunha xestión axeitada do solo na conca do Mar Menor e as actividades que afectan o dominio público hidráulico (DPH) e o uso da auga, especialmente a agricultura de regadío, debido á súa extensión e intensificación, a gandería intensiva e o desenvolvemento urbano, tiveron impactos significativos na lagoa ao aumentar as necesidades hidrolóxicas, invadir os leitos dos ríos e destruír as drenaxes naturais, e provocar un aumento excesivo das verteduras contaminantes.

Ademais, a área de rega ilegal detectada inicialmente xustificou esta como a primeira liña de acción do MAPMM, co fin de abordar a recuperación da legalidade en canto ao uso da auga e o DPH.

1.1 Reforzo da vixilancia e inspección para controlar o cumprimento da normativa vixente.

1.2 Precinto e desconexión de instalacións de rega en zonas sen dereitos.

1.3 Programa de actuación sobre as masas de augas subterráneas.

1.4 Identificación de cursos de auga públicos, cartografía do dominio hidráulico público asociado, zonas inundables e demarcacións en áreas prioritarias.

1.5 Revisión dos permisos de vertido de augas residuais e control das explotacións gandeiras.

O obxectivo principal desta liña é actuar na fonte para eliminar os impactos directos e conseguir un efecto amortecedor ou amortecedor dos impactos e da carga contaminante das augas antes de que cheguen á lagoa, así como unha naturalización da conca nas zonas que poidan estar dispoñibles, abordando as causas do estado de eutrofización.

2.1 Accións de restauración de ecosistemas na franxa perimetral do Mar Menor e creación do Cinto Verde.

2.2 Renaturalización e mellora ambiental das ramblas, xestión de inundacións e creación de corredores verdes que proporcionen conectividade a toda a rede de drenaxe.

2.3 Accións para restaurar sitios mineiros perigosos abandonados e restauración de zonas afectadas pola minería na área de influencia do Mar Menor.

2.4 Recuperación hidrolóxico-forestal da conca alta.

As costas do Mar Menor e o correspondente litoral mediterráneo sufriron transformacións morfolóxicas e deterioración ambiental debido á súa ocupación e concentración de actividades e aos efectos do cambio climático.

3.1 Protección e recuperación morfolóxica do litoral do Mar Menor.

3.2 Protección e recuperación da costa mediterránea.

Os episodios de choivas torrenciais, propios do clima semiárido da conca do Mar Menor, provocan riscos asociados para a poboación e as infraestruturas das localidades ribeireñas, principalmente debido ás inundacións.

Cando se produce este fenómeno, os sistemas de saneamento desbordan, o que pon de manifesto a súa insuficiencia para reter as augas residuais. Os sistemas de tratamento están desactualizados e non están deseñados para o tamaño actual da poboación, o que provoca un declive na calidade da auga tratada.

Ademais, mentres non se levaron a cabo as actuacións previstas na liña 2 nin se reduciu a contaminación que entra polo barranco do Albujón, a intención é continuar operando o bombeo e a xestión dos caudais de auga que chegan á desembocadura deste barranco e, se fose necesario, abordarase a renovación total da devandita infraestrutura.

As accións previstas teñen como obxectivo establecer medidas de seguridade para evitar que un volume significativo de auga circulante con altos niveis de contaminación entre no Mar Menor e protexer as infraestruturas.

4.1 Accións complementarias para a xestión do risco de inundacións en edificios e infraestruturas de competencia municipal.

4.2 Renovación do sistema de bombeo do barranco do Albujón.

4.3 Accións complementarias de saneamento e depuración na conca hidrográfica do Mar Menor.

O obxectivo desta acción é abordar accións de xeito coordinado con todos os actores implicados na recuperación de especies vinculadas ao Mar Menor e á súa conca hidrográfica, desenvolvendo estratexias e accións para a conservación, reintrodución e reprodución das especies máis emblemáticas que tamén poidan ser empregadas en proxectos de restauración.

5.1 Conservación das especies terrestres.

5.2 Conservación das especies mariñas.

5.3 Creación dun centro de produción de especies mariñas para proxectos de restauración.

O estado actual de degradación que sofre o Mar Menor e a súa conca hidrográfica non permite a continuación de modelos produtivos e económicos insostibles, e polo tanto é fundamental analizar e promover todas as medidas que permitan a transición cara a unha economía máis sostible social e ambientalmente, especialmente aquelas medidas relacionadas coa actividade agrícola.

Os obxectivos destas medidas deseñadas para apoiar a transición destes sectores pódense resumir nos seguintes puntos:

• Facilitar o aproveitamento das oportunidades e a mellora da competitividade xeradas pola transición dos sectores, principalmente os agrícolas.
• Promover foros de participación sectorial.
• Analizar os desafíos, as oportunidades e as ameazas para deseñar as medidas máis axeitadas para levar a cabo a transición.
• Avaliar e difundir os instrumentos da Administración Xeral do Estado que apoian os sectores (apoio á I+D+i, financiamento, préstamos, avais, fianzas, formación, etc.).
• Promover a economía circular; como paradigma de produción e consumo no que se optimizan os recursos e se minimizan os residuos xerados.

O obxectivo é promover unha transición do modelo económico actual a un que reduza a pegada ecolóxica fomentando accións como a reciclaxe e a reutilización de produtos.

6.1 Restauración e mellora ambiental en explotacións agrícolas.

6.2 Outras axudas transversais.

Aprobouse a normativa prevista, que é especialmente relevante para a conca do Mar Menor e a súa área de influencia.

7.1 Real Decreto sobre a protección das augas contra a contaminación por nitratos procedente de fontes agrícolas.

7.2 Modificación do texto refundido da Lei de Augas e do Regulamento do Dominio Público Hidráulico.

7.3 Real Decreto polo que se modifica o Regulamento de Planificación Hidrolóxica.

7.4 Plan hidrolóxico do terceiro ciclo da Demarcación Hidrográfica do Segura.

7.5 Real Decreto sobre Nutrición Sostible en Solos Agrícolas.

7.6 Real Decreto que regula o recoñecemento e o funcionamento das Organizacións de Produtores de Froitas e Hortalizas (OPFH) e Real Decreto que regula os fondos e os programas operativos.

7.7 Real Decreto polo que se establece o sistema de cálculo individualizado do uso de produtos fitosanitarios por explotación baseado no rexistro electrónico de explotacións.

7.8 Real Decreto do Sistema de Información de Explotacións Agrarias.

7.9 Normativa de reutilización da auga.

7.10 Resolución para a aprobación das Directrices para a xestión e conservación das fanerógamas mariñas e os seus anexos e o Protocolo para a atención dos eventos de nidificación das tartarugas mariñas nas costas españolas.

Outro reto a abordar para corrixir os factores de alteración e a recuperación da lagoa costeira do Mar Menor é mellorar o coñecemento científico sobre o funcionamento de todos os ecosistemas asociados (conca hidrográfica e sistema acuífero) que inflúen no seu bo estado ecolóxico.

O obxectivo desta liña pódese conseguir abordando estudos e investigacións que proporcionen unha maior comprensión do seu funcionamento e dinámica, para o que é fundamental contar con sistemas de monitorización ambiental robustos e permanentes que permitan obter datos de forma continua e o máis inmediata posible.

Para a recuperación da lagoa e o mantemento dos bens e servizos que este ecosistema proporciona, será necesaria unha xestión adaptativa (revisable), baseada na avaliación independente de todas as accións implementadas.

Tal e como está concibido o MAPMM, cada unha das liñas de acción contempla o apoio necesario para contar co mellor coñecemento posible.

Por iso, promovéronse numerosas colaboracións específicas con centros de investigación e universidades de primeiro nivel.

Non obstante, nesta liña específica, desenvólvense as seguintes medidas de amplo alcance para o coñecemento da conca hidrográfica e da lagoa, así como para a modelización e creación dun sistema que facilite a toma de decisións.

8.1 Seguimento científico exhaustivo da lagoa do Mar Menor.

8.2 Mellora do coñecemento das augas subterráneas e superficiais no Campo de Cartaxena e modelización numérica do ciclo hidrolóxico e a contaminación.

8.3 Modelización dos ciclos bioxeoquímicos e o seu impacto na biota do Mar Menor.

8.4 Sistema de integración e visualización da información e sistema de apoio á toma de decisións (DSS).

8.5 Sistema independente de seguimento e avaliación para o progreso da recuperación do sistema socioecolóxico do Mar Menor.

O obxectivo é emprender un proceso participativo durante o segundo período de implementación do MAPMM, que ten un escenario de implementación ata 2026, para desenvolver un programa integrado dirixido a fomentar o cambio de tendencia necesario para consolidar a recuperación do Mar Menor a medio e longo prazo, cunha perspectiva posta en 2050.

Esta estratexia incluirá un diagnóstico no que se basearán os obxectivos a acadar, e incluirá as accións iniciadas neste Marco de Accións Prioritarias e desenvolverá en detalle aquelas que sexan necesarias para a súa posta en marcha nun período máis longo.

A medida que o MAPMM avanza, identifícanse as necesidades e adáptanse os deseños dos proxectos, resolvendo novos problemas ou reforzando prioridades específicas.

Neste proceso, é necesario comprender o coñecemento social das percepcións das persoas que viven no territorio, xa que isto axudará a abordar un problema tan complexo e multifactorial como o que sofre o Mar Menor.

Polo tanto, o obxectivo é fomentar un espazo social onde se poidan alcanzar acordos e consensos, fomentando a participación e a implicación de todos na procura das mellores solucións posibles.

9.1 Programa integrado para a recuperación do Mar Menor.

9.2 de marzo de 2050.

A participación social é clave para a recuperación do Mar Menor e, co fin de recoller todas as perspectivas e opinións no deseño e execución dos proxectos do MAPMM, manterase un diálogo permanente con entidades representativas da sociedade civil na zona do Mar Menor e a súa área de influencia.

Desde a posta en marcha da Oficina Técnica do Mar Menor a finais de xullo de 2022, impulsáronse dous aspectos contidos nesta medida: facilitar a información sobre o desenvolvemento e a evolución do MAPMM e crear canles de participación para os diferentes axentes da sociedade.

Empréganse varias ferramentas de comunicación: por unha banda, a páxina web do MITECO abre un espazo específico dedicado ao Marco de Accións Prioritarias para recuperar o Mar Menor, onde se recolle información actualizada sobre os programas de traballo, o avance na súa execución, os mapas das áreas de actuación e outra información relevante para o seu seguimento, que se ampliará para incorporar a información derivada da actualización do Marco de Accións.

Ademais, facilítase o contacto directo con todas as persoas e entidades a través dun buzón cun enderezo de correo electrónico específico: bznoficinamarmenor@miteco.es

As redes sociais son fundamentais para promover a información e a participación; polo tanto, manteranse abertas permanentemente as canles nas plataformas que se consideren máis eficaces para chegar á sociedade.

10.1 Información pública e participación social.

10.2 Coordinación MAPMM.